Miasto zamiast obozu: BIG planuje Refugee City w ugandyjskim Bidi Bidi
Pracownia architektoniczna BIG zaprezentowała plan Refugee City, czyli przebudowy obozu Bidi Bidi w Ugandzie w ośrodek gospodarczy. Projekt, przygotowany razem z organizacją społeczną To.org, ma zastąpić doraźną pomoc humanitarną modelem opartym na pracy, handlu i inwestycjach.
Największy obóz w Afryce jako plac budowy
Bidi Bidi to największe w Afryce osiedle dla uchodźców, w którym mieszka około 250 tysięcy ludzi. Masterplan zakłada budowę podstawowej infrastruktury miejskiej: domów, szkół i targowisk. Na terenie działa już centrum sztuk performatywnych, ukończone w 2024 roku, a nowa zabudowa miałaby powstać w jego sąsiedztwie.
Autorzy podkreślają, że chcą odejść od myślenia o obozie jako miejscu tymczasowym. Założyciel BIG Bjarke Ingels zwrócił uwagę, że skoro pobyt w obozach trwa przeciętnie około dwóch dekad, słowo „tymczasowy” przestaje być adekwatne. Według niego, jeśli firmy zostaną zachęcone do lokowania tu produkcji, mieszkańcy zyskają szanse zarobku, na które czekają.
Rozwój krok po kroku
Projekt ma rosnąć stopniowo, w tak zwanym podejściu fraktalnym: od pojedynczych domów, przez osiedla, aż po całe dzielnice, w ciągu kilku lat. Pierwszy etap to prototyp domu jednorodzinnego, który jest już budowany na miejscu. Jego modułowa konstrukcja ma ulepszać dotychczasowe typy schronień i czerpać z lokalnego budownictwa. Współzałożyciel To.org Nachson Mimran wyjaśnił, że wzorem były tradycyjne osady, w których dom rozrasta się jako ciąg pomieszczeń wokół wspólnych przestrzeni.
Gdy prototyp będzie gotowy, posłuży jako działający pensjonat dla inwestorów i przyszłych partnerów projektu. Wizualizacje pokazują też ulicę handlową z targowiskami, zbudowaną z lokalnych materiałów, takich jak cegła i bambus.
Dlaczego Uganda
Wybór padł na Ugandę ze względu na ustawę o uchodźcach z 2006 roku. Daje ona uchodźcom prawo do pracy i zakładania firm, swobodę przemieszczania się oraz możliwość uzyskania działek rolnych w zintegrowanych osiedlach wiejskich. Według Mimrana niewiele państw oferuje taki zestaw praw.
Realizacja pełnego planu zależy od kapitału inwestycyjnego. Kolejne takie miasta powstaną z kolei tylko tam, gdzie rządy zgodzą się na elastyczne rozwiązania i prawo uchodźców do legalnej pracy. BIG zaprojektował całość jako skalowalny i modułowy wzorzec, który da się powtórzyć w innych miejscach.
Co to oznacza dla Polski i Europy
Projekt nie dotyczy bezpośrednio Polski ani prawa Unii Europejskiej, ale wpisuje się w debatę, którą znamy z ostatnich lat. Polska przyjmowała miliony uchodźców z Ukrainy i doświadczyła, jak dużą różnicę robi możliwość legalnej pracy: pozwala ona uchodźcom utrzymywać się samodzielnie, a nie wyłącznie z pomocy.
Na razie to koncepcja, z jednym prototypem w budowie. Jej powodzenie zależy od pieniędzy prywatnych inwestorów i od tego, czy firmy rzeczywiście zechcą przenieść produkcję w takie miejsca. Warto więc traktować ją jako ciekawy eksperyment, a nie sprawdzone rozwiązanie problemu uchodźstwa.
Źródło: Dezeen – „BIG reveals “modular blueprint” for Refugee City in Uganda”
